Những ưu thế của TSHTHM

Từ sinh vật chiết ra các tế bào đơn dòng, rồi dùng kỹ thuật di truyền, nhân lên, cho chúng biến đổi gen, chiết ra các kháng thể đơn dòng hay các chất có hiệu quả chữa bệnh, được gọi là các TSHTHM. Chúng có thể ngăn chặn tận gốc nguyên nhân bệnh, dung nạp tốt, hiệu quả khá cao, tiện dụng. Có thể nêu một vài ví dụ:

-         Các yếu tố gây miễn dịch như các cytokin TNF (TNF = tumo necrosis factor = yếu tố hoại tử khối u), interleukin-1 tăng quá mức, dẫn tới sản xuất thừa kháng thể. Chính các kháng thể thừa đó quay lại gây hại cơ thể. Đó là nguyên nhân của các bệnh tự miễn như bệnh viêm khớp dạng thấp. TSHTHM như: Humia, Remicade, Enbrel, Rituxan khóa TNF, Keneret khóa interleukin-1, Keneret khóa interleukin-1 lại, nên làm giảm đau, giảm viêm, làm ngừng sự thoái hóa khớp. Riêng Remicade được FDA cho phép chữa 9 bệnh trong đó có bệnh Crohn, bệnh vẩy nến thể khớp (với đặc trưng viêm khớp kèm theo ban đỏ tổn thương da).

-         Cơ thể tiết ra nhiều cytokine, theo đó tiết ra nhiều kháng thể. Chính kháng thể thừa này gây ra bệnh ung thư bạch cầu không Hodgkin (NHL = None Hodgkin Lympho). Dùng Rituxan (rituximat) chỉ cần tiêm 4 mũi trong 22 ngày. Rituaxan ức chế cytokin, gắn vào trên bề mặt của tế bào miễn dịch B, làm tê liệt tế bào ung thư, làm khối u thu nhỏ lại, cải thiện được chất lượng cuộc sống. Phối hợp Rituaxan với hóa trị liệu làm tăng khả năng sống lên  23%, giảm tới 60% số người không đáp ứng, so với nhóm chỉ dùng đơn thuần hóa trị liệu.

-         Ung thư phổi, ung thư trực tràng phát triển nhờ yếu tố tăng trưởng biểu bì (EGF = epidermal growth factor). Dùng thuốc Eritu kiềm chế DGF điều trị ung thư phổi sẽ kéo dài thời gian sống, điều trị carcimom trực tràng di căn (đã kháng với hóa trị liệu) có hiệu quả.

-         Người cao tuổi có bệnh suy tim mạn khi chuyển sang giai đoạn nặng tim bị thiếu oxy, khó thở. Thuốc Natrecor kích hoạt tim bơm máu mạnh hơn, giảm nhanh các triệu chứng trên. Sau vài năm ra đời, riêng tại Hoa Kỳ đã có 500.000 người dùng.

TSHTHM ứng dụng kỹ thuật cao, nhưng không đòi hỏi qui mô công nghệ lớn, tạo ra các sản phẩm chữa các bệnh chưa có thuốc chữa, khó chữa, những bệnh mà dùng các thuốc khác bị kháng, có lượng người dùng không nhỏ, có thể định ra giá cao, tạo ra các bước ngoặt, các hướng chữa bệnh mới nên ngoài lợi nhuận từ thuốc còn có lợi nhuận từ khâu khám chữa bệnh. Đó là một lợi thế trong cạnh tranh.

Nhưng TSHTHM cũng có các khiếm khuyết

-         Thuốc TSHTHM phần lớn mới thử trong phòng thí nghiệm, chưa thử nhiều trên người tình nguyện do tốn kém, do tác dụng theo cơ chế sinh học rất khó theo dõi (có thể gây ra tai biến nặng chưa phù hợp lắm với tập quán y học. Nhưng do dùng cho các dạng bệnh trên, nên sau một ít thử nghiệm, các cơ quan quản lý vẫn cho dùng (theo yêu cầu người bệnh) và thu thập thêm các thông tin. Do vậy, có khá nhiều thuốc sau khi lưu hành mới tập hợp được các tác dụng phụ (có khi là các tác dụng phụ nghiêm trọng). Có thể nêu lên một số thí dụ ngay từ trong các thuốc kể trên.

-         Thuốc Humia, Remicade, Enbrel, Keneret ức chế miễn dịch nên làm giảm sức đề kháng cơ thể đối với vi khuẩn, siêu vi, làm cho cơ thể dễ bị bệnh, hoặc có khi làm hco bệnh đang phục hồi bùng phát trở lại nặng thêm (như bệnh lao phổi).

-         Thuốc chống ung thư Rituxan, nếu dùng lâu dài để chữa thấp khớp sẽ gây ra bệnh lupus ban đỏ hệ thống (SEL = system erythma lupus), nguy hiểm hơn là gây bệnh lý chất trắng não tiến triển (PML = progressive multiforal leucoencephalopathy) do siêu vi.

-         Nhiều nhà khoa học lo lắng TSHTHM sẽ làm tăng thêm các bệnh não do siêu vi. Thực tế, thuốc chữa bệnh vẫy nến mạn Raptiva gây nguy cơ thâm nhiễm bạch cầu vào não đa ổ tiến triển. Raptiva (do hãng Sorono sản xuất) cũng vừa bị cơ quan Y tế châu Âu không cho lưu hành và Cục quản lý Dược nước ta đã thông báo cho các đơn vị y tế trong toàn quốc.

-         Hồi cứu lại các thử nghiệm xin cấp phép lưu hành (2001), Hiệp hội tim Hoa Kỳ chỉ ra rằng, thuốc chữa suy tim mạn nặng Natrecor làm suy giảm chức năng thận (40 – 50% người dùng), trong số người dùng bị suy tim sung huyết, việc giảm chức năng thận này còn làm tăng thêm tỷ lệ tử vong. Một số thuốc chữa suy tim nặng cũng thường làm suy giảm chức năng thận hoặc rối loạn điện giải. Tuy nhiên, theo Hiệp hội tim Hoa Kỳ, Natrecor có tác dụng phụ này ở mức cao, cho nên chỉ nên dùng Natrecor khi không có thuốc nào khác.

-         Do các nguyên nhân nêu trên, mặt khác, cũng co khi do quá phấn khích với thành tựu mới, quảng cáo quá mức, mà thuốc thường được đánh giá quá cao về hiệu quả, thấp về tác dụng phụ. Trong quá trình đưa thuốc vào thị trường, những đánh giá ban đầu ấy đã đổi khác. Rất tiếc, một số người chưa cập nhật đầy đủ thông tin, đôi khi lại hào hứng giới thiệu dựa theo cách thông tin ban đầu làm cho người bệnh hứng thú. Một ví dụ: Exubera, một dạng insulin dạng hít, có nguy cơ liên quan với ung thư phổi, được FDA cho lưu hành vào năm 2006 nhưng cuối năm 2007 công ty Pfizer đã tự ngừng bán, song mãi cuối năm 2008 vẫn có người giới thiệu là “thuốc tiện lợi” làm cho nhiều người bị đáo tháo đường muốn tìm dùng …

-         Một số người cho rằng, TSHTHM là chuyển đổi gen sinh vật, có tính “gần gủi” với người, ít gây độc. Thật ra, không như thế. Vụ ngộ độc kinh hoàng khi thử lâm sàng TSHTHM ký hiệu TGN1412 (năm 2006) là một ví dụ. Theo công ty chế tạo thuốc sinh học Đức Tegenero, thuốc  đã được thử trên súc vật đúng trình tự. Nhưng khi đem thử lâm sàng tại Anh, thì ngay sau khi tiêm mũi đầu, tất cả 6 người thử như cổ bài domino, bị ngã ngục, cơ thể bị nóng rực lên, điên cuồng, tự xé rách quần áo, cào cấu, tự đập vào đầu, vừa quay cuồng vừa nôn. Bác sĩ theo dõi việc chữa trị cho các nạn nhân này cho biết “Đây có thể là phản ứng miễn dịch. Không thể dự đoán trước nạn nhân có thể sống hay chết, nếu sống cũng không biết sẽ ra sao?”. Đến nay, vẫn chưa hiểu rõ nguyên nhân.  

DS. CKII. Bùi Văn Uy